AİHS 6. MADDE

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. Maddesi ile ilgili kısa bilgi

Madde 6 : Adil Yargılanma Hakkı

1. Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, gerek cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir. Hüküm açık oturumda verilir; ancak, demokratik bir toplumda genel ahlak, kamu düzeni ve ulusal güvenlik yararına, küçüklerin korunması veya davaya taraf olanların özel hayatlarının gizliliği gerektirdiğinde, veya davanın açık oturumda görülmesinin adaletin selametine zarar verebileceği bazı özel durumlarda, mahkemenin zorunlu göreceği ölçüde, duruşmalar dava süresince tamamen veya kısmen basına ve dinleyicilere kapalı olarak sürdürülebilir.

2. Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz sayılır.

3. Her sanık en azından aşağıdaki haklara sahiptir:
    a) Kendisine yöneltilen suçlamanın niteliği ve nedeninden en kısa zamanda, anladığı bir dille ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek;
    b) Savunmasını hazırlamak için gerekli zamana ve kolaylıklara sahip olmak;
    c) Kendi kendini savunmak veya kendi seçeceği bir savunmacının yardımından yararlanmak ve eğer savunmacı tutmak için mali olanaklardan yoksun bulunuyor ve adaletin selameti gerektiriyorsa, mahkemece görevlendirilecek bir avukatın para ödemeksizin yardımından yararlanabilmek;
    d) İddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı koşullar altında çağırılmasının ve dinlenmesinin sağlanmasını istemek;
    e) Duruşmada kullanılan dili anlama dışı veya konuşma dışı takdirde bir tercümanın yardımından para ödemeksizin yararlanmak.
 

1. 6. Madde, “medeni hak ve yükümlülükler “ ve “ceza hukuku alanı “ olmak üzere ikili bir ayrım yapmıştır.


2. Sözleşme kapsamındaki hukuk davalarının davacı ya da davalı olduklarına bakılmaksızın tüm tarafları için 6. madde uygulanır.


3. Ancak ceza davaları açısından öngörülen güvenceler ise, yalnızca kendisine bir suç yöneltilen kişilere (şüpheli veya sanık için) uygulanır.


4. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, uyuşmazlıkların ulusal yargıda hangi mahkemelerin görev alanına girdiği konularıyla ve ulusal ölçekteki görev paylaşımıyla ilgilenmemektedir.

***Mahkeme açısından önemli olan adil yargılanma koşullarının yerine getirilmesidir.

6. Madde kapsamında, davanın makul sürede sonuçlanmaması ne demektir?

1. Bu kural hem hukuk davalarında davacı ve davalı, hem de ceza davalarında sanık ve mağdur açısından ele alınmaktadır. Amaç yargılamanın hızlandırılması, davaların mümkün olduğunca çabuk sonuçlandırılmasıdır.


2. Ancak, bu konuda mahkemenin kesin ölçütleri yoktur. Davaların aşırı uzayıp uzamadığı konusu her davaya ve olaya göre farklılık arz etmektedir. Burada Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi için ölçüt,  "Hâkimin davayı nedensiz yere bitirmemesi veya uzatmasıdır". Örneğin; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne göre, hukuk hâkiminin aynı olaya ilişkin ceza davasının kesinleşmesini beklemesi 6. madde kapsamındaki makul süre ihlâlidir. Ayrıca, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne göre, ceza davalarında savcının nedensiz yere uzun süre iddianameyi hazırlayıp, dava açmaması da şüpheli açısından 6. madde ihlâlidir.

• Makul sürede davanın sonuçlanmaması halinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvurmak için, uzayan davanın sonuçlanmasının ve iç hukuk yollarının tüketilmesinin beklenmesine gerek yoktur.

6. Madde kapsamında adil yargılanma ve silahların eşitliği ilkesi :

F.R.- İsviçre DavasıI - 28 Haziran 2001 tarihli Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi karar özeti :

            “…adil yargılanma kavramı, kural olarak aynı zamanda davanın taraflarının gösterilen deliller veya sunulan mütalaalar hakkında bilgi sahibi olması ve bunlarla ilgili görüş bildirmesi hakkını da içinde barındırır. Burada asıl önemli olan, davacıların adaletin işleyişine olan güvenidir ki, bu da diğer hususların yanı sıra, tarafların dosyadaki tüm belgelerle ilgili görüş bildirme fırsatı bulduklarını bilmelerine bağlıdır.”